Tumturaklı Şetm İder Osmanlılar!

Evliyâ Çelebi, Çerkesler arasında kaldığı sırada onların dilinden “getir, götür, otur, kalk” gibi kelimeleri öğrenirken bunların yanında “sığır goyuf” (taşağımı ye), “vandiş kost” (ananı sikeyim) gibi küfürler de öğrenir. Evliyâ bu küfürleri tedbir amaçlı öğrendiğini söyler. Biri ona Çerkes dilinde küfür ederse anlamakla kalmayacak cevap da vermiş olacak böylece.

Seyâhatnâme bu bakımdan bir hazine gibidir; küfrün envai çeşidini bulabilirsiniz. Kimi yukarıdaki gibi açık seçiktir, kimi metaforik kimi de kelime oyunlarıyla oluşturulmuştur. Örneğin Evliyâ Çelebi Karadeniz’deki balıklardan bahsederken hamsinin faydalarını şöyle anlatır:

[Hamsi] Evvela karış kadar ince ve morca ve parlakça ve semizce bir balıkçıktır. Yararı öyle çoktur ki yedi gün boyunca bir kişi yese, o kişi her gece eşinin yanına varıp eşine yedişer kere kendi balığını yedirir…[1]

Seyahatnâme‘deki yaratıcı küfürlerden biri de Arapça kelime yapımına Türkçe bir fiil kökünün uyarlanmasıyla oluşturulmuştur. Konuyu çok detaylandırmadan herkesin anlayabilmesi için bir ön-bilgi vereyim: Arapçada yer adı yapmak için kullanılan bir vezin vardır: bu “mef‘al/mef‘il” veznidir; Türkçede de kullanılan mekteb, meclis, makber, maktel gibi kelimeler bu vezinden türetilmiştir. Burada türetme işlemi “mef‘al/mef‘il” veznindeki “f-‘-l” seslerinin yerine “mekteb” örneğinde “k-t-b”, “meclis” örneğinde “c-l-s” gibi kelime köklerinin getirilmesiyle yapılmıştır. Arapça “k-t-b” yani “ketebe” yazmak anlamına gelir ve bu kelime “mef‘al” veznine uygulandığında kelime “mekteb” şeklini alır ve “yazma yeri/okul” anlamına gelir. Aynı şekilde “c-l-s” yani “celese” Arapçada oturmak demektir; “meclis” de buna göre “oturulan yer”e denir. Evliyâ Çelebi bu türetme kuralını bugün Türkçe küfürlerin şahı olan “sikiş-” fiiline uygular; ortaya “meskeş” kelimesi çıkar ki bu “genelev” anlamını taşır.

“Ceddimizin” bu yaratıcılığı bugün birçok insanı -sanki kendileri sövmüyormuş gibi- rahatsız ediyor. Osmanlı edebiyatı ile ilgili kitaplarda bunların izini sürmek mümkün. Günümüz yazarları geçmişin kitaplarını yayına hazırlarken gerektiğince cesur davranamıyorlar. Başka bir konu olsa da bu cesaretsizliği cinsellik konusunda da görebiliriz; meraklısı Mevlana’nın Mesnevi‘sinde yer alan “halayık ve kabaklı eşek” hikâyesine ya da Molla Câmî’nin Baharistan‘ında yer alan “oğlan aşkı” ile ilgili bölümlere bakabilirler; ha bir de Dâfiü’l-Gumûm vardır ki o bunların çok daha ötesindedir. Neyse şimdilik bunu bir yana bırakıp kaldığım yerden devam edeyim. Türkiye’de bu kitaplara birçok sansür uygulanıyor ya da bu kitapların ilgili bölümleri anlatılmadan geçiştiriliyor. Mesela Akçağ Yayınları’ndan çıkan Kelile ve Dimne’de “milli kültürümüz ve ahlakî yapımızla çeliştiği” için çıkarılan bölümler var. Konuyla ilgili örneklerden biri de Gelibolulu Âli’nin Mevâidü’n-Nefâis Fî-Kavâidi’l-Mecâlis (nefis sofralara dair meclislerin kuralları) gibi ürkütücü bir isimle kaleme aldığı ahlak ve görgü kuralları kitabında yer alır. Kitapta “Gulât ve zen-pârelere müte‘allikdür” (Sapkın ve Zamparalara ilişkin) başlığıyla yer alan bir bölüm vardır. Gelibolulu Âli bu kişileri şöyle tanımlar:

(Sapkın zümresi götte kalmış bok işli suçlulardır. Zamparalar ismindeki değersiz kişiler ise vajina peşinde koşan nefs düşkünleridir. İki zevke de düşkün olanlar (biseksüeller) takımı ise arsız muhanneslerdir (kadınlaşmış erkeklerdir); otlakçılar ve lezbiyenler ise iblis gibi kötüdürler; cilveliler kendi kurtuluşlardan başka şey istemeyen düzenbazlardır; pezevengler ve çöpçatanlar ise kazanç düşkünü pisliklerdir.)[2]

Mevâidü’n-Nefâis Fî-Kavâidi’l-Mecâlis üzerine yayımlanmış tek araştırmada ise bu bölüm açıklanmamış, “çok isteyen açsın orijinalinden okusun” minvalli bir sözle üstü kapatılmıştır. Bu arada Osmanlı ve küfür kelimeleri yan yana gelmişken barındırdığı onca hataya rağmen alanın tek kitabını “çok isteyen” açsın okusun: Filiz Bingölçe’nin büyük bir cesaret örneği göstererek yayımladığı Osmanlı Argosu Sözlüğü‘nden bahsediyorum. Kitapta okuma yanlışlarından, anlam hatalarına, küfür ve argonun sınırlarının doğru belirlenmemesine kadar birçok yanlış var. Ancak bu kitap alanının tek örneği diyebilirim. Penis için kullanılan “kertiklü hayal”, “zencebil”, “zengule”, “hüdhüd-i cân” ya da vajina için kullanılan “murdar mahal”, “eşek lalesi”, “çömlek”  gibi kelimelerden tutun da “sikine uyup götüne kalmak”, “kalkık sik aç âdem gibi olur”, “büyük sik hasretinden eşeklere sikiş öğretmek” gibi deyimleri de bu kitapta bulabilirsiniz. İstenmeyen zenginlik bu olsa gerek.

Küfür genelde üvey evlat muamelesi görür; özellikle bizimki gibi Akdeniz ülkelerinde bolca kullanılan küfür (Adana’da bağlaç olarak kullanıldığı dahi vakidir) her şeye rağmen “yırtık dondan çıkar” gibi hayatımızda yer alır.  Geçmişte, “şanlı ceddimizde” de durum böyleydi. Nihayetinde insandı onlar da; gün boyu birbirleriyle “aşk imiş her ne var âlemde / ilim bir kıyl ü kâl imiş ancak” diye konuşmuyorlardı. Tabi ki burada niyetim “Osmanlı edebiyatı baştan aşağı küfürdü” diye bir algı oluşturmak değil. Sadece Osmanlı’ya ait onca metnin arasında yok sayılan bu küfürlerin varlığını vurgulamak. Unutmayalım küfür çoğu zaman kötüdür ama aynı zamanda bir “saldırmama eylemidir”.

[1] [Hamsi] Evvelâ bir karış kadar ince ve morca ve mücellâca ve semînce balıçakdır. Nef‘i ol mertebedir kim yedi gün bir âdem tenâvül etse her gice ehline varup yedişer kerre kendi balığın ehline yidire…

[2] Zümre-i gulât götde kalmış bok işlü mücrimlerdür. Zen-pâreler nâmındaki mühmelât ferce muhabbetine fürce bulmış nefsânîlerdür. Dû zevkîler ise muhannes-i bî-‘ârlar çerâmîne-bâzlar ve sahhâkalar ise iblîsce vehm-kârlar; cilve-zenler hod hayâlî tahallüs iden ‘ayyârlardur pâzengler ve dellâleler kazanc alüftesi murdârlardur.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s